नेटफ्लिक्स वरील जगप्रसिद्ध वेबसेरीज स्क्विड गेम वास्तविक ? Is Netflix's Squid Game Real ?

 

हिंसेच्या छायेत मनोरंजन: स्क्विड गेम ते मांजरींचा छळ – आपणच उघडली आहेत विकृततेची दारे

        Photo : Courtesy of Netflix Collection

तारीख: ४ ऑक्टोबर २०२५

आजच्या डिजिटल युगात, जेव्हा एका क्लिकने जगभरातील बातम्या आपल्या हातात येतात, तेव्हा एका बाजूला प्रगतीची चमक दिसते आणि दुसरीकडे अंधारातील भयानक सत्य उघड होते. बीबीसी न्यूजच्या अलीकडील तपासाने एका जागतिक नेटवर्कचा पर्दाफाश केला आहे, ज्यात हजारो सदस्य मांजरी आणि त्यांच्या पिल्लांवर अत्याचार करून व्हिडिओ तयार करतात, शेअर करतात आणि विकत घेतात. हे नेटवर्क, ज्याची सुरुवात चीनमध्ये झाली आणि आता यूके, जपानसह जगभर पसरले आहे. आपल्या मनोरंजनाच्या पसंतीकडे. स्क्विड गेम SQUID GAME (2021-25) , सॉ SAW (2005) सारख्या चित्रपट आणि वेबसीरीज, ज्यात गरजू माणसे मनोरंजनासाठी शिकार बनवली जातात, त्यांच्या यशामुळे आपण एक नवीन ट्रेंड निर्माण करत आहोत. हे ट्रेंड केवळ काल्पनिक नाही; ते वास्तविक हिंसेसाठी दारे उघडते आणि आपल्या चालू पिढीला संवेदनशीलतेच्या गर्तेत ढकलते. आपणच, या हिंसक कथांना 'रोमांचक' म्हणून स्वीकारून, विकृत नेटवर्कांना मूक संमती देत आहोत.

विकृत मनोरंजनाचा उदय: काल्पनिक हिंसेतून वास्तविक क्रूरतेकडे

बीबीसी न्युज वेबसाईट वर एक बातमी वाचली ज्यात एका तपासात उघड झालेल्या नेटवर्कमध्ये, सदस्य एन्क्रिप्टेड एप्सवर मांजरींना बुडवणे, विजेचा धक्का देणे किंवा कापून टाकणे यांसारखे व्हिडिओ शेअर करतात. यात १० वर्षांच्या मुलांचाही सहभाग आहे, जे 'मला मांजरींचा छळ आवडतो' असं पोस्ट करतात. हे केवळ प्राण्यांपुरते मर्यादित नाही – हे मानवी मनातील दुष्टतेचे लक्षण आहे. आणि याचे मूळ कुठे ? आपल्या स्क्रीनवर! गेल्या २० वर्षांत (२००५-२०२५), हॉलीवूड आणि ओटीटी प्लॅटफॉर्म्सने 'सर्व्हायव्हल गेम्स', 'टॉर्चर पॉर्न ' (Torture Porn) आणि 'ह्युमन हंट' (Human Hunt)सारख्या थीम्सवर आधारित अनेक चित्रपट आणि वेबसीरीज घडवल्या. या कथा, ज्यात गरीब किंवा गरजू व्यक्तींना श्रीमंतांच्या हौशी मनोरंजनासाठी शिकार बनवले जाते, प्रेक्षकांना 'थ्रिल' देतात. पण हा थ्रिल काय? तो संवेदनशून्यतेचा परिणाम आहे. FBI च्या मते, प्राणी छळ करणारे ७०% जण नंतर मानवी हिंसेत सामील होतात – जसे कि घरगुती हिंसा, बलात्कार किंवा हत्या. संबंधित न्युज रिपोर्ट लिंक लेखात दिली आहे .

स्क्विड गेम (२०२१) ही नेटफ्लिक्सची NETFLIX यशस्वी वेबसीरीज, ज्यात ४५६ गरजू माणसे ४५.६ अब्ज वॉनच्या बक्षिसासाठी बालखेळांतून मृत्यूच्या खेळात अडकतात, हे याचे उत्तम उदाहरण आहे. यात माणसे एकमेकांना मारतात, फसवतात – आणि प्रेक्षक डोक्यावर हात मारून हसतात. तसेच सॉ (२००४ पासून चालू असलेली फ्रँचायझी) मध्ये, जखमी लोकांना 'जिंकण्यासाठी' क्रूर यंत्रांमध्ये अडकवले जाते. हे चित्रपट केवळ कथा नाहीत; ते एक ट्रेंड आहेत ज्यात आपण 'गरजू' लोकांना (जसे बीबीसी लेखात मांजरींची पिल्ले) मनोरंजनासाठी शिकार बनवतो. अभ्यास दाखवतात (अमेरिकन सायकोलॉजिकल असोसिएशननुसार), अशी हिंसक मीडिया पाहणाऱ्या तरुणांमध्ये आक्रमकता २०-३०% ने वाढते. आपण हे पसंतीने पाहतो, लाईक करतो, शेअर करतो – आणि बिनधास्तपणे विकृत नेटवर्कांना प्रोत्साहन देतो. हे मूक संमती आहे: 'काल्पनिक हिंसेची कल्पना करणे सामान्य व सर्वमान्य आहे , तर मग संकल्पना वास्तविक झाली तर कुठे बिघडले ?' असा मत प्रवाह सुरु होण्यास वेळ लागणार नाही .

      

  Photo : Courtesy of Lionsgate/Everett Collection

गेल्या २० वर्षांत हिंसक मनोरंजनाची प्रमुख उदाहरणे

गेल्या दोन दशकांत, अशा थीम्सवर आधारित अनेक चित्रपट आणि वेबसीरीज आल्या, ज्यांनी बॉक्स ऑफिस आणि व्ह्यूअरशिप रेकॉर्ड्स मोडले. खालील यादीत मी त्यांची संक्षिप्त माहिती देत आहे, ज्यात टॉर्चर, सर्व्हायव्हल गेम्स आणि मानवी क्रूरतेचे दर्शन घडते. ही यादी वेब सर्च आणि क्रिटिकल रिव्ह्यूजवर आधारित आहे:

वर्ष	चित्रपट/वेबसीरीज	प्लॅटफॉर्म/निर्मिती	संक्षिप्त वर्णन	हिंसेचे स्वरूप
२००५	सॉ II (Saw II)	हॉलीवूड	जखमी कैदींना घातक जंत्रांमध्ये अडकवून 'खेळ' खेळवला जातो.	टॉर्चर पोरन, शारीरिक क्रूरता.
२००६	डेक्‍स्टर (Dexter)	शो टाईम (सीझन १)	एका सीरियल किलरची कथा, जो गुन्हेगारांना 'न्याय'ाच्या नावाने मारतो.	मानसिक आणि शारीरिक हिंसा, desensitization.
२०१२	द हंगर गेम्स (The Hunger Games)	हॉलीवूड	किशोरांना मृत्यूच्या खेळात अडकवले जाते, अमीरांचे मनोरंजन.	सर्व्हायव्हल गेम्स, सामाजिक क्रूरता.
२०१३	हॅनिबल (Hannibal)	एनबीसी	कॅनिबल क्रूरतेने भरलेली कथा, ज्यात शिकारांना कलात्मक मारणे.	सायकोलॉजिकल टॉर्चर, रक्तरंजित दृश्ये.
२०१४	ऍज द गॉड्स विल (As the Gods Will)	जपानी चित्रपट	बालकांना जादुई खेळांतून मृत्यूची त्रासदायक ओढ.	डेथ गेम्स, क्रूर बाल-हिंसा.
२०१५	सर्कल (Circle)	हॉलीवूड	५० व्यक्ती एका खोलीत बंद, एकमेकांना मतदानाने मारणे.	मानवी स्वार्थ आणि क्रूरता.
२०१५	ऐश x एव्हिल डेड (Ash vs Evil Dead)	स्टार्झ	झॉम्बी आणि रक्तरंजित लढाया, क्रूर हास्य.	गोर हॉरर, अतिरेकी हिंसा.
२०१६	३% (3%)	नेटफ्लिक्स	गरीब तरुणांना अमीर होण्यासाठी क्रूर चाचण्या.	सर्व्हायव्हल आणि सामाजिक विभाजन.
२०१९	द प्लॅटफॉर्म (The Platform)	नेटफ्लिक्स	तुरुंगात अन्नाच्या वाटपातून होणारी क्रूरता आणि कॅनिबलिझम.	वर्गसंघर्ष आणि टॉर्चर.
२०१९	इस्केप रूम (Escape Room)	हॉलीवूड	सहभागींना घातक पझल्समध्ये अडकवले जाते.	टॉर्चर रूम्स, शारीरिक दुखापत.
२०२०	एलिस इन बॉर्डरलँड (Alice in Borderland)	नेटफ्लिक्स	टोकियोत अडकलेले लोक घातक खेळांतून जगण्यासाठी संघर्ष.	डेथ गेम्स, क्रूर नियम.
२०२०	स्वीट होम (Sweet Home)	नेटफ्लिक्स	झॉम्बी अपोकॅलिप्समध्ये मानवी क्रूरता आणि सर्व्हायव्हल.	रक्तरंजित लढाया, मानसिक तुट.
२०२१	स्क्विड गेम (Squid Game)	नेटफ्लिक्स	गरजू माणसे बालखेळांतून मृत्यूच्या जाळ्यात.	सर्व्हायव्हल, आर्थिक शोषण.
२०२१	हेलबाउंड (Hellbound)	नेटफ्लिक्स	दैवी क्रूरता आणि सामाजिक हिंसा.	धार्मिक टॉर्चर, सामूहिक क्रूरता.
२०२२	ऑल ऑफ अस आर डेड (All of Us Are Dead)	नेटफ्लिक्स	शाळेतील झॉम्बी हल्ला, किशोरांमधील क्रूरता.	युवा हिंसा, सर्व्हायव्हल.
२०२३	सॉ X (Saw X)	हॉलीवूड	जॉन क्रामरची नवीन टॉर्चर कथा, मेडिकल क्रूरता.	जंत्र-आधारित टॉर्चर.
२०२४	द ८ शो (The 8 Show)	नेटफ्लिक्स	आठ व्यक्ती एका शोमध्ये अडकून क्रूर खेळ.	आर्थिक लोभ आणि हिंसा.

ही यादी केवळ प्रमुख उदाहरणे आहेत. या सर्वांमध्ये साम्य आहे: श्रीमंत पण विकृत किंवा शक्तिशाली लोक गरीब/गरजूंना मनोरंजनासाठी शिकार बनवतात. सॉ मालिकेमध्ये १० हून अधिक चित्रपट झाले, तर स्क्विड गेमने १.६५ अब्ज तास व्ह्यूज मिळवले – हे दर्शवते की प्रेक्षक अशा क्रूरतेला 'एंटरटेनमेंट' म्हणून उघडपणे स्वीकारतात. हे ट्रेंड फक्त काल्पनिक नाही. अभ्यास दाखवतात की, हिंसक माध्यमे (मूव्ही, व्हिडिओ गेम्स) तरुणांमध्ये आक्रमक वर्तन वाढवतात. अमेरिकन सायकोलॉजिकल असोसिएशन (APA, २०२०) च्या म्हणण्यानुसार, हिंसक व्हिडिओ गेम्स हिंसेला सामान्य मानण्यास शिकवतात. स्टडीकॉरच्या संशोधनात (२०२३) नमूद आहे की, हिंसक चित्रपट पाहणाऱ्या किशोरांमध्ये ड्रग्सचा व्यसन, लैंगिक वर्तन आणि हिंसक कृत्ये वाढतात. स्क्विड गेमनंतर, २०२३ मध्ये दक्षिण कोरियात एका तरुणाने मित्राला 'खेळ' म्हणून मारहाण केल्याची घटना घडली, जी मालिकेने प्रेरित होती. तसेच, सॉ मालिकेच्या प्रभावामुळे अमेरिकेत 'ट्रॅप गेम्स' सारखे ट्रेंड सुरू झाले, ज्यात सहभागी एकमेकांना शारीरिक त्रास देतात.

         Photo : Courtesy of Lionsgate/Everett Collection

चालू पिढीवर नकळत होणारे नकारात्मक बदल: संवेदनशून्यतेचा कैफ 

आजची जी-झेड आणि अल्फा पिढी (१९९७ नंतर जन्मलेली), ही डिजिटल पिढी आहे. त्यांच्यासाठी हिंसेचे दृश्ये सतत पाहून 'नॉर्मल' झाली आहे. बीबीसी लेखात उल्लेखलेल्या १० वर्षांच्या मुलाप्रमाणे, हे मुले व्हिडिओ गेम्स आणि ओटीटीमधून शिकतात की 'क्रूरता = यश'. अभ्यास (जर्नल ऑफ अडोलिसेंट हेल्थ, २०२३) दाखवतो की, अशी मीडिया पाहणाऱ्या १५-२४ वयोगटातील ४०% तरुणांमध्ये सहानुभूती कमी होते. ते वास्तविक हिंसेला (जसे प्राण्यांवरील अत्याचार) 'कूल' समजू लागतात.

हे बदल काय परिणाम देतात? एकदा स्क्विड गेममधील मृत्यूचे दृश्य 'फन' वाटू लागले, तर बीबीसीतील मांजरींचे व्हिडिओ 'इंटरेस्टिंग' वाटतात. काल्पनिक हिंसेतून वास्तविकतेच्या दिशेने झेप सोपी होऊन जाते . विकृत नेटवर्कमध्ये '१०० मांजरी मारण्याची स्पर्धा' ही स्क्विड गेमच्या खेळांचीच प्रतिकृती आहे! जोहाना बॅक्स्टर (बीबीसी लेखात उल्लेखित) म्हणतात, प्राण्यांवरील क्रूरता भविष्यातील गुन्ह्यांची सुरुवात आहे. तरुणांमध्ये हे वाढले तर, आपापसातील विश्वास कमी होईल, हिंसा अति सामान्य होईल.

आपली तत्सम प्रकारच्या कन्टेन्ट पसंतीचे रेटिंग्ज हे सर्व चालवते. नेटफ्लिक्ससारखे प्लॅटफॉर्म्स या कंटेंटला प्रोत्साहन देतात कारण व्ह्यूज = कमाई. पण आपण ? आपण लाईक करून, बिंज-वॉच करून, नवीन दारे उघडतो. लारा (फेलाइन गार्डियन्सच्या कार्यकर्त्या) म्हणतात, "हे वाढतच जाईल, आणखी वाईट होईल. हि फक्त सुरुवात आहे " हे खरे आहे – कारण आपणच त्याला प्रोत्साहन पुरवतो. जर का अशा काल्पनिक वेबसेरीज आणि चित्रपट इतकी कमाई करू शकतात तर मग प्रत्यक्ष खेळ किती कमाई करून देऊ शकतील या विचाराने प्रेरित होणाऱ्या सनकी श्रीमंत उद्योजकांची कमतरता नाहीये .

        Photo : Courtesy of https://www.imdb.com/title/tt0443473/ Collection

हा लेख एक चेतावणी आहे: आपण विकृत नेटवर्कांना केवळ पाहत नाही, तर आपल्या पसंतीने त्यांना जन्म देतो. बीबीसीच्या तपासाने मांजरींच्या छळाचे भयानक चित्र उघडले, पण ते आपल्या स्क्रीनवरील क्रूरतेचे प्रतिबिंब आहे. संबंधित न्युज रिपोर्ट लिंक लेखात दिली आहे . अर्थशास्त्राचा एक नियम आहे मागणी असेल तर पुरवठा हि केला जातो , तसेच प्रेक्षक जे पाहू शकतात तर ते त्या कॉन्टेन्ट ची गरज हि भागवली जाऊ शकते . याचे उत्तम उदाहरण आहे BDSM PORN ज्यामध्ये प्रेक्षकांच्या वाढत्या पसंती मुळे वेदनादायी संभोग चित्रपटांची निर्मिंती होत आहे . इतकेच नाही तर , युट्युबवर हि Squid Game च्या थीम वर लहान मुलांसाठी रंजक टास्क देणारे व मनोरंजन करणारे काही चॅनेल्स कडून कन्टेन्ट तयार झाले असून त्यांचे व्ह्यूव्ज (Views ) कोटींच्या घरात आहेत . कल्पना करा, आज मांजरी, उद्या रस्त्यावरील गरीब मजूर किंवा स्थलांतरित आणि नंतर आपली शिकायला गेलेली गरजू मुले . स्क्विड गेममधील गरिबांची स्पर्धा हीच वास्तवात रूढ होत आहे – डार्क वेबवर (Dark Web) 'रीअल लाईफ चॅलेंजेस' विकले जातात, ज्यात असहाय्य लोकांना 'खेळ' म्हणून त्रास दिला जातो.हिंसक कंटेंट पाहून मेंदूतील 'मिरर न्यूरॉन्स' कमी सक्रिय होतात, ज्यामुळे दुसऱ्याच्या वेदनेची कल्पना करणे कठीण होते. दुसरे, आक्रमकता वाढ: रिसर्चगेटच्या अभ्यासानुसार (२०२५), हिंसक माध्यमे वास्तवातील हिंसेला १०-२०% प्रेरित करतात. हे सर्व पाहता, आम्हाला स्वत:च्या पसंतींवर प्रश्न विचारावा लागेल. 'स्क्विड गेम' आणि 'सॉ' सारख्या कलाकृती मनोरंजन आहेत, पण त्या हिंसेची संस्कृती निर्माण करत आहेत. बीबीसीच्या लेखाने उघड केलेले मांजरी छळ नेटवर्क हे केवळ एक उदाहरण आहे; हे मानवी शिकारीकडे वळू शकते. आपण अशा कन्टेन्ट ला पसंती देऊन मूक संमती देऊ नये; उलट, अशा कंटेंटला विरोध करून प्राणी व मानवी हक्कांसाठी लढावे. हे ट्रेंड थांबवणे शक्य आहे, पण त्यासाठी सामूहिक प्रयत्न आवश्यक आहेत. समाज, पालक आणि प्रेक्षकांनी सुमुलांच्या स्क्रीन टाईमवर नियंत्रण ठेवून OTT ॲप्सवर पॅरेंटल कंट्रोल्स वापरणे योग्य राहील तसेच स्क्विड गेम-सॉ सारखे कंटेंट पाहणे टाळावे. मुलांना सहानुभूती शिकवून कुटुंबात व प्राण्यांशी प्रेमळ वागण्याचे उदाहरण द्या. लाईक किंवा शेअर करण्यापूर्वी विचारा – "हे सामान्य आहे का?" हिंसक कंटेंट टाळा, आणि सकारात्मक कंटेंटला प्रोत्साहन द्या. क्रूरता दाखवणारे व्हिडिओ तात्काळ रिपोर्ट करणे आवश्यक झाले आहे. चालू पिढीला शिकवावे लागेल की, मनोरंजन हिंसेवर अवलंबून नसावे अन्यथा, हे विकृत दरवाजे उघडे राहतील, आणि आम्ही स्वत: शिकार बनू. वेळ आली आहे बदलाची – अन्यथा, वास्तव 'स्क्विड गेम'पेक्षा भयानक होईल. या चालू पिढीला वाचवायचे असेल, तर आपल्याला बदलावे लागेल. हिंसक कंटेंटऐवजी, सहानुभूती, प्रेम, नात्यांची जपणूक करणारे , संघर्ष व न्याय यांवर आधारित कथा निवडा अन्यथा, स्क्विड गेम केवळ चित्रपट राहणार नाही – तो आपल्या वास्तवाचा भाग बनेल. आणि काय सांगावं हीच आपली पिढी त्याची आयोजक असेल आणि आपलीच मुले त्यांचे स्पर्धक. आपण मनोरंजनासाठी शिकार करतो, की संवेदनेच्या बाजूने उभे राहतो ? निर्णय आपला आहे.

बीबीसी न्युज रिपोर्ट लिंक - यावर क्लिक करा .

(हा लेख सामाजिक चिंतनासाठी लिहिला आहे. यामध्ये नमूद कथानकांचे निर्मिती कंपनी ला विरोध करणे नसून सादर कथानके मानवी समाजाचा भाग असू नये हे समजून घेणे आवश्यक आहे . )